Yazı
Bir şeyi çok düşünmek, gerçekten çözüm üretmek midir?
Psikolog Gamze İlkbahar
Bazen bir konu hakkında çok düşündüğümüzde, onu çözmeye çalıştığımızı hissederiz.
Bir konuşmada söylediğimiz bir cümleyi tekrar tekrar düşünür, “Acaba bunu neden söyledi?”, “Ben yanlış mı anladım?” ya da “Keşke o anda şöyle cevap verseydim” diye zihnimizde aynı anı yeniden canlandırırız. Bir karar vermemiz gerektiğinde ise seçenekleri tekrar tekrar değerlendirir, bütün ihtimalleri düşünerek doğru kararı bulmaya çalışırız.
Ancak her düşünme süreci bizi bir çözüme götürmeyebilir. Bazen düşünmek, aynı düşüncelerin etrafında dönmeye dönüşebilir.
Düşünmek ile düşünce döngüsüne girmek arasındaki fark
Bir problemi çözmeye yönelik düşünmenin genellikle bir yönü vardır. Durumu anlamaya çalışır, seçenekleri değerlendirir ve sonunda yapabileceğimiz bir adım belirleriz.
Örneğin iş değiştirmeyi düşünüyorsak, seçeneklerimizi değerlendirmek, bu seçeneklerin bize ne sağlayacağını düşünmek ve atabileceğimiz adımları belirlemek çözüm üretmeye yönelik bir düşünme sürecidir.
Ancak düşüncelerimiz “Ya yanlış karar verirsem?”, “Ya sonra pişman olursam?”, “Acaba doğru olan ne?” gibi sorular etrafında tekrar tekrar dönmeye başladığında, düşünmek farklı bir hal alabilir. Bu noktada bir çözüm bulmaya çalışmaktan çok kesinlik arıyor olabiliriz.
Oysa hayatın bütün belirsizliklerini düşünerek ortadan kaldırmak mümkün değildir.
Zihnimiz neden aynı konuya geri dönüyor?
Çünkü düşünmek bazen kısa vadede bize kontrol hissi verebilir. “Bunu biraz daha düşünürsem bir şeyleri çözerim” diye hissedebiliriz.
Özellikle olumsuz olaylar ve duygular üzerine tekrarlayıcı biçimde düşünmek ise bizi aynı noktada tutabilir. Araştırmalar, ruminasyon olarak adlandırılan bu tür tekrarlayıcı düşünmenin problem çözme sürecini ve davranışa geçmeyi zorlaştırabildiğini gösteriyor.
Burada önemli bir ayrım var, bir düşüncenin tekrar tekrar aklımıza gelmesi, onu daha fazla düşünmemiz gerektiği anlamına gelmez. Bazen zihnimiz yalnızca alıştığı yolu tekrar ediyor olabilir.
Geçmişi anlamak mı, geçmişte kalmak mı?
Geçmişte yaşadığımız bir olayı değerlendirmek elbette işlevsel olabilir. “Bu deneyim bana ne öğretti?” ya da “Bir dahaki sefere neyi farklı yapabilirim?” gibi sorular yeni bir bakış açısı kazandırabilir.
Buna karşılık “Neden bunu söyledim?”, “Neden fark etmedim?”, “Keşke o gün farklı davransaydım” düşüncelerinin aynı biçimde tekrar tekrar dönmesi bizi geçmişte tutabilir.
Bu nedenle bazen kendimize “Bunu neden hâlâ düşünüyorum?” diye sormak yerine, “Bu düşünme biçimi beni nereye götürüyor?” diye sormak daha anlamlı olabilir.
Daha fazla düşünmek her zaman daha fazla çözüm anlamına gelmez
Hepimiz zaman zaman geçmişi yeniden değerlendirir, geleceği düşünür ve verdiğimiz kararları sorgularız. Ama bir konu hakkında uzun süre düşünmek, mutlaka daha doğru bir sonuca ulaştığımız anlamına gelmez.
Kendimize şu soruları sorabiliriz:
- Şu anda bir problemi çözmeye mi çalışıyorum yoksa aynı ihtimalleri tekrar tekrar mı değerlendiriyorum?
- Bu düşüncenin sonunda atabileceğim somut bir adım var mı?
- Düşünmek beni bir eyleme mi götürüyor, yoksa aynı noktaya mı geri getiriyor?
Bu soruların amacı düşünceleri tamamen durdurmak değil, düşünme biçimimizi fark etmek.
Çünkü bazen ihtiyacımız olan şey daha fazla düşünmek değil; düşünceyle aramıza biraz mesafe koyup, içinde bulunduğumuz ana ve yapabileceğimiz şeylere yeniden yönelmektir.
Kaynakça
- Watkins, E. R. (2008). Constructive and unconstructive repetitive thought. Psychological Bulletin, 134(2), 163–206. doi.org/10.1037/0033-2909.134.2.163
- Watkins, E. R., & Roberts, H. (2020). Reflecting on rumination: Consequences, causes, mechanisms and treatment of rumination. Behaviour Research and Therapy, 127, 103573. doi.org/10.1016/j.brat.2020.103573
- Smith, J. M., & Alloy, L. B. (2009). A roadmap to rumination: A review of the definition, assessment, and conceptualization of this multifaceted construct. Clinical Psychology Review, 29(2), 116–128. doi.org/10.1016/j.cpr.2008.10.003